Waarom mag je een wens doen als je een vallende ster ziet?
Je zult het wel eens gehoord hebben: als je een vallende ster ziet, doe dan snel een wens, want die komt uit! Jammer dat je ’s avonds vaak zo vroeg naar bed moet wanneer er nog geen sterrenhemel te zien is, want anders kon je wensen dat je een briefje van 100 euro vond. Nou, jammer genoeg moeten wij je meteen uit die droom helpen: sterren vallen niet, je wensen komen bij het zien van een zogenaamde vallende ster ook niet uit.Maar wie is er dan begonnen met deze verhalen over het wensen? Nou, dat weten we niet zeker. Wel weten we dat mensen vroeger erg bang waren voor dingen die plotseling uit de hemel vielen, of aan de hemel te zien waren. Ook waren mensen erg bijgelovig. Waarschijnlijk probeerden ze om elkaar een beetje gerust te stellen door elkaar goede dingen toe te wensen als er weer iets gebeurde dat ze niet begrepen. Onverwachte lichtflitsen en vuurballen aan de hemel in de nacht hebben grote indruk gemaakt op mensen. Enkele voorbeelden:

♦ In de Middeleeuwen dacht men dat de koning zou sterven of dat er een epidemie zou uitbreken.

♦ In 1492 viel een grote steen uit de hemel in Duitsland. De keizer dacht dat deze steen hem zou beschermen tegen zijn vijanden, de Fransen. Hij liet de steen vastmaken in de kerk aan kettingen, zodat de steen niet zou worden gestolen.

♦ In 1992 viel in Uganda (in Midden Afrika) een steenregen. Sommige mensen dachten dat de vermalen stenen een medicijn waren tegen aids.



We hebben gezien dat het begrip ‘vallende ster’ eigenlijk onjuist is. Sterren zijn zonnen die heel ver weg staan. Het zou niet best zijn als die bij onze Aarde in de buurt kwamen. Het werd dan op Aarde wel erg warm. “Vallende sterren”zijn niets anders dan kleine steentjes uit de ruimte die hoog in de atmosfeer van de Aarde verbranden. Behalve de grote hemellichamen draaien er ook talloze kleine voorwerpen om de Zon: van enorme brokken steen tot kleine steentjes en stofjes. Soms komt zo’n deeltje (we noemen deze deeltjes meteorietjes) in de aardbaan en in onze atmosfeer terecht. Dat alles gebeurt op grote hoogte (meer dan 80 km) en bij zeer hoge snelheden, soms wel meer dan 100.000 km per uur! Door die hoge snelheid gaat de meteoroïde gloeien. Daarbij verdampt of smelt de meteoroïde meestal binnen een seconde. Wij hier op Aarde zien dan een kort oplichtend spoor aan de hemel een meteoor, ‘vallende ster’ in de volksmond.

Een wat grotere meteoor (doorsnee 1 à 2 centimeter) kan zorgen voor een lichtspoor zo helder als de volle maan. We spreken dan van een vuurbol. De atmosfeer kan zo’n grotere meteoroïde niet helemaal versmelten. Daardoor kan een deel op Aarde vallen: dat is dan een meteoriet. Gelukkig vormt de atmosfeer als het ware een paraplu tegen die stenen uit de ruimte. Zou die er niet zijn, dan zou onze Aarde er al snel uit zien zoals de Maan! Ze kunnen ook heel erg groot worden. Hiernaast zie je een voorbeeld.

Hoeveel meteoren zijn er per jaar te zien?
Hoeveel meteoren er te zien zijn kunnen we niet precies aangeven. Sterrenkundigen zeggen dat de Aarde zwaarder wordt doordat gesteente en stofdeeltjes uit het heelal in onze atmosfeer terechtkomen. Dat gebeurt steeds, zowel overdag als ’s nachts. Iedere heldere nacht kun je wel een paar meteoren zien. Maar er zijn ook nachten dat er opeens véél meer meteoren te zien zijn dan tijdens andere nachten. Hoe komt dat?
Soms komt de Aarde in haar baan om de Zon door een gebied waar een komeet langs gekomen is. We weten nu dat zo’n komeet veel steentjes in de ruimte achter laat. Gaat de Aarde door deze ‘wolk’ van steentjes dan zie je op dat moment veel meer meteoren dan in andere nachten. We spreken in de sterrenkunde dan van een meteoren-zwerm of meteorenregen. Elke zwerm is genoemd naar het sterrenbeeld, waaruit de meteoren tevoorschijn lijken te komen. Omdat meteorenzwermen ook een vaste baan om de aarde hebben, komen sommigen elk jaar op dezelfde tijd door een deel van de dampkring. Er zijn door het jaar heen 11 zwermen te zien: we noemen er hier enkele: Bootiden op 4 januari, Virginiden op 25 maart, Lyriden op 22 april, Perseiden op 12 augustus en de Geminiden op 14 december. 



Meteoren inslagen op Aarde.
Kleine meteoroïden verdampen meestal in de atmosfeer. Toch blijven er wel eens kleine steentjes over. Die richten dan weinig schade aan, want de atmosfeer heeft hun snelheid verkleind. Wat er gebeurt als onze Aarde geen beschermende atmosfeer zou hebben, kun je dagelijks met eigen ogen zien: de Maan! Als je met een verrekijker naar de Maan kijkt, zie je tientallen kraters, soms wel kilometers groot. Dit zijn meteorietkraters. Het is dus best wel gevaarlijk om op de Maan rond te lopen. Elk moment kun je door een steen uit die ruimte geraakt worden!De Aarde is sinds zijn ontstaan vaak door meteorieten beschadigd. Op het kaartje hieronder kun je zien dat op elk werelddeel wel enkele grote kraters te vinden zijn. En misschien zijn er nog wel meer kraters, die we nog niet ontdekt hebben. Veel kraters zijn moeilijk te vinden. Vaak zijn ze miljoenen jaren geleden ontstaan, maar door aardbevingen of door afbrokkeling verdwenen. Geen wonder dat juist in deze eeuw de meeste kraters ontdekt zijn: kraters zijn het beste vanuit vliegtuigen en satellieten te zien.

Grote meteorietkraters:
1. Arizonakrater 1200 m diameter
2. Nördlinger Ries, Duitsland 25 km
3. Chubkrater, 3600 m
4. Odessa, Texas 162 m
5. Henbury (13 kraters)
6. Boxhole Station 175 m
7. Dalgaranga 69 m
8. Wolf Creek, 854 m diameter, 52 m
9. Wabar  meerdere kraters)
10. Osel (kraterveld)
11. Talemzane 1750 m
12. Aouelloul 250 m

In Nederland zijn ook enkele meteorieten gevonden, bijvoorbeeld bij Uden in Brabant in 1840, Utrecht in 1843. Glanerbrug in 1990. Misschien zijn er wel meer meteorieten gevallen, maar in ons kikkerlandje verdwijnen meteorieten al snel in de modder.
Op 7 april 1990 viel in het plaatsje Glanerbrug bij Enschede een meteoriet dwars door het dak van een huis. De bewoners dachten eerst dat er ingebroken was, dus kwam de politie eraan te pas. De politie-agenten waren gelukkig zo slim om de ‘rommel’ te bewaren. Twee dagen later, nadat wetenschappers uit Utrecht en Leiden ernaar hadden gekeken, was het zeker: een echte meteoriet! Plotseling was het plaatsje Glanerbrug wereldberoemd. Want: een meteoriet wordt door wetenschappers genoemd naar de plaats waar het dichtstbijzijnde postkantoor staat.

Waaraan herken je een meteoriet eigenlijk?
Meestal moeten er geologen (=iemand die alles weet van gesteenten) aan te pas komen om vast te stellen of een gevonden steen een meteoriet is of niet. Gelukkig helpt de natuur ons een handje; meteorieten zien er van binnen heel anders uit dan stenen die we op Aarde vinden, omdat ze ver weg in de ruimte ontstaan zijn en door de atmosfeer verhit zijn.

Een grote krater is de Arizona krater in Noord-Amerika. Hier is ca. 49.000 jaar geleden een grote meteoriet ingeslagen. Deze krater is 1.200 meter breed en 180 meter diep. Brokstukken van deze meteoriet die kolonisten in de vorige eeuw rond de krater vonden, zijn vanwege het ijzer dat erin zat omgesmolten tot wapens en gereedschap.

Wat je moet doen om zelf meteoren te zien?
Om een heldere nacht te treffen heb je in Nederland wel een beetje geluk nodig. Maar verder heb je het helemaal zelf in de hand: meteoren kijken is vooral een kwestie van goed voorbereiden. Daarom enkele tips.

1. Zoek buiten een donkere plek op zonder kunstlicht van lantaarns e.d. en zorg dat je lekker achterover kunt liggen, bijvoorbeeld in een tuinstoel of op een ligbed.

2. Verder moet je vrij zicht hebben, de richting waarin je kijkt doet er niet toe; want ook al lijken bijvoorbeeld de Perseïden uit het Noord-Oosten te komen, ze verschijnen overal aan de hemel.

3. Trek warme kleding aan, ook ’s zomers! Het kan fris worden als je langdurig ’s nachts buiten ligt.

4. Laat je ogen zo’n 15 minuten wennen aan het donker; je zult merken dat je dan meer sterren ziet!

5. Neem geregeld een pauze. Door het turen vermoeien de ogen vrij snel.

6. Zorg dat je iets te eten en te drinken bij je hebt. Dit is niet alleen leuk maar houdt je ook fit.

Welke zwermen kun je zien?
Het lijstje hieronder laat je zien wanneer er meer vallende sterren te zien zijn. De zogenaamde zwermen. Bij de ´naam´ lees je de naam van de zwerm. Bij ´sterrenbeeld´ het sterrenbeeld waaruit ze lijker te komen. Bij het ´aantal´ het aantal wat je per uur kunt zien. Bij het ´maximum´ de dag wanneer je de meeste kunt zien. Let wel op dat je het maximum aantal aan vallendesterren niet altijd kunt zien. Dit heeft o.a. te maken met hoe hoog het sterrenbeeld boven de horizon staat, maar ook of het bijvoorbeeld volle maan is. Bij volle maan zie je door het vele licht van de maan minder vallendesterren.

Naam	Sterrenbeeld	Aantal	Maximum
Bootiden	Bootes	120	3 januari
Virginiden	Maagd	5	Meerdere jan/apr
Lyriden	Lier	18	22 april
Perseïden	Perseus	110	13 augustus
Orioniden	Orion	23	21-22 oktober
Tauriden	Stier	10	6 november
Leoniden	Leeuw	15	17 november
Geminiden	Tweelingen	120	14 december
Ursiden	Grote Beer	10	22 december

Toelichting:
Bootiden: mooie zwerm met veel meteoren.
Virginiden: af en toe vuurbollen. Zijn te zien van eind januari tot half april.
Lyriden: kort maximum, leuk zwermpje.
Perseiden: veel meteoren, valt in de vakantie, kijken dus!
Orioniden: snelle meteoren.
Tauriden: vaak heldere meteoren (vuurbollen). Te zien in oktober en november.
Leoniden: sterrenregens in de afgelopen jaren, nu niet meer.
Geminiden: prachtige zwerm met veel meteoren.
Ursiden: klein leuk zwermpje

Meer weten?
Dutch Meteor Society
Werkgroep meteoren